पारंपरिक मेंढपाळ व्यवसायाला डिजिटल नोंदणीची जोड; दोन दिवसांत टॅगिंग व ऑनलाइन नोंदणी पूर्ण
बेंबाळ : सतीश आकुलवार (मुख्य संपादक)
कुरमार समाजाच्या पारंपरिक मेंढीपालन व्यवसायाला शासकीय योजनांची जोड मिळावी, पशुधनाची अधिकृत नोंदणी व्हावी आणि पशुपालकांना विविध सुविधा सहज उपलब्ध व्हाव्यात, या उद्देशाने जय मल्हार युवासेना, बेंबाळ आणि सेंटर फॉर पीपल्स कलेक्टिव्ह, नागपूर यांच्या पुढाकाराने विशेष उपक्रम राबविण्यात आला. या उपक्रमाला कुरमार समाजातील मेंढपाळांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला असून अवघ्या दोन दिवसांत ८ हजार मेंढ्या-शेळ्यांचे टॅगिंग व ऑनलाइन नोंदणी करण्यात आली.
चंद्रपूर आणि गडचिरोली परिसरात कुरमार समाजाची मेंढीपालक समाज म्हणून विशेष ओळख असून मेंढीपालन हा त्यांच्या पारंपरिक उपजीविकेचा महत्त्वाचा आधार आहे. त्यामुळे पशुधनाची अधिकृत नोंदणी, आरोग्यसेवा आणि शासनाच्या योजनांशी जोडणी ही या समाजाच्या आर्थिक सक्षमीकरणाच्या दृष्टीने महत्त्वाची बाब ठरते.
पारंपरिक व्यवसायाला आधुनिक नोंदणीची जोड
पिढ्यान्पिढ्या मेंढ्या पाळून उदरनिर्वाह करणाऱ्या कुरमार समाजातील अनेक मेंढपाळांना पशुधनाच्या नोंदणीशी संबंधित अडचणींचा सामना करावा लागतो. पशुधनाची अधिकृत नोंदणी नसल्यामुळे विमा, लसीकरण, पशुवैद्यकीय सेवा आणि विविध योजनांचा लाभ घेण्यामध्ये अडथळे निर्माण होतात.
ही गरज लक्षात घेऊन जय मल्हार युवासेनेने प्रत्यक्ष पशुपालकांपर्यंत पोहोचत त्यांच्या मेंढ्या व शेळ्यांचे टॅगिंग आणि ऑनलाइन नोंदणी करण्याचा पुढाकार घेतला.
दोन दिवसांत ८ हजार पशुधनाची नोंदणी
या विशेष मोहिमेत अवघ्या दोन दिवसांत ८ हजार मेंढ्या-शेळ्यांची ऑनलाइन नोंदणी करण्यात आली. मोठ्या संख्येने कुरमार समाजातील मेंढपाळांनी सहभाग घेत आपल्या पशुधनाचे टॅगिंग करून घेतले.
या नोंदणीमुळे पशुधनाची अधिकृत ओळख निर्माण होण्यास मदत होणार असून भविष्यात विविध शासकीय योजना आणि पशुवैद्यकीय सुविधांचा लाभ घेण्यासाठी पशुपालकांना सुलभता निर्माण होणार आहे.
KCC पशुधन कॅम्पमधून आर्थिक मार्गदर्शन
मेंढपाळांच्या आर्थिक गरजा लक्षात घेऊन KCC पशुधन कॅम्प देखील आयोजित करण्यात आला. पशुधन व्यवसायासाठी उपलब्ध कर्ज सुविधा, अर्ज प्रक्रिया आणि आवश्यक कागदपत्रांबाबत पशुपालकांना मार्गदर्शन करण्यात आले.
पारंपरिक मेंढीपालन व्यवसायाला आधुनिक आर्थिक सुविधांची जोड देऊन कुरमार समाजातील पशुपालकांना अधिक सक्षम करण्याच्या दृष्टीने हा उपक्रम महत्त्वाचा ठरला.
डॉ. भारत गेडाम यांचे पशुपालकांना मार्गदर्शन
या उपक्रमात पशुवैद्यकीय अधिकारी डॉ. भारत गेडाम यांनी पशुपालकांना पशुधनाच्या आरोग्याबाबत महत्त्वपूर्ण मार्गदर्शन केले. पशुधनाचे नियमित आरोग्य तपासणी, वेळेवर लसीकरण, टॅगिंग आणि नोंदणीचे महत्त्व याबाबत पशुपालकांना माहिती देण्यात आली.पशुधन निरोगी राहण्यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना आणि वेळेवर पशुवैद्यकीय सेवा घेणे आवश्यक असल्याचे यावेळी सांगण्यात आले.
कुरमार मेंढपाळांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाकडे पाऊल
कुरमार समाजातील मेंढपाळांसाठी मेंढीपालन हा केवळ व्यवसाय नसून पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेला पारंपरिक जीवनाधार आहे. आज बदलत्या परिस्थितीत चराई, चारा, पशुधनाचे आरोग्य, बाजारपेठ आणि शासकीय योजनांचा लाभ अशा अनेक बाबींसमोर आव्हाने आहेत. विदर्भातील पशुपालक समुदायांमध्ये कुरमार समाजाचाही समावेश असून काही पशुपालक हंगामी स्वरूपात स्थलांतर करून पशुधनासाठी चराऊ क्षेत्रांचा शोध घेतात.
अशा परिस्थितीत पशुधनाची ऑनलाइन नोंदणी आणि टॅगिंग ही कुरमार समाजातील मेंढपाळांना शासकीय व्यवस्थेशी जोडणारी महत्त्वाची प्रक्रिया ठरत आहे.
पशुपालकांच्या प्रश्नांसाठी जय मल्हार युवासेनेचा पाठबळ
कुरमार समाजातील मेंढपाळांच्या पशुधनाशी संबंधित प्रश्नांना वाचा फोडण्यासाठी आणि त्यांना शासकीय योजनांचा लाभ मिळवून देण्यासाठी जय मल्हार युवासेना सातत्याने प्रयत्नशील आहे. चराई, पशुविमा, लसीकरण, पशुधन नोंदणी, पशुवैद्यकीय सेवा आणि KCC यांसारख्या विषयांवर पुढील काळातही जनजागृती व मार्गदर्शन करण्यात येणार असल्याचे आयोजकांनी सांगितले.
“कुरमार समाजाचा पारंपरिक मेंढपाळ व्यवसाय टिकला, तर समाजाची आर्थिक घडी मजबूत राहण्यास मदत होईल. त्यामुळे मेंढपाळांच्या पशुधनाला शासकीय नोंदणीच्या माध्यमातून अधिकृत ओळख मिळवून देणे आणि त्यांना योजनांशी जोडणे हे आमचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे,” अशी भूमिका आयोजकांनी व्यक्त केली.
या उपक्रमासाठी जय मल्हार युवासेनेचे अध्यक्ष राहुल दिवाकर डंकरवार आणि त्यांची टीम, पशुवैद्यकीय अधिकारी डॉ. भारत गेडाम, सेंटर फॉर पीपल्स कलेक्टिव्ह,नागपूर यांचे सहकार्य लाभले. कुरमार समाजातील मेंढपाळांनी या उपक्रमाला दिलेल्या उत्स्फूर्त प्रतिसादाबद्दल आयोजकांनी आभार व्यक्त केले.
